Het pré-brouwersbestaan

Voordat bierbrouwen in ons leven kwam, maakte Adrie in zijn studietijd wijn. In vergelijking met bier brouwen is wijn maken veel eenvoudiger, maar omdat er minder te sturen valt ook minder leuk. Bij de wijnmakersbenodigdhedenwinkel verkocht men echter ook bierbrouwpakketten. Dit zijn bussen met gehopte moutstroop die je alleen maar in water hoeft op te lossen, de gist eraan toe te voegen en te wachten. Dit leverde al een aardig bier op.

 

De eerste schreden

Maar een wetenschapper wil natuurlijk verder: het proces zelf beïnvloeden en door experimenteren en leren zelf een goed bier maken. Na onze studie, toen Adrie en David ondertussen allebei in Arnhem woonden, wilden we verder met het echte werk. Aan de hand van het Groot zelf bierbrouwboek van Jan van Schaik zetten wij de eerste schreden als bierbrouwer. Marius en Raphaël volgden de brouwersactiviteiten nauwgezet en waren nooit te beroerd om een biertje te proeven. Met eenvoudige middelen kwamen we al een heel eind: een grote aluminium pan die de moeder van Adrie vroeger gebruikte om de overalls van vader te wassen, twee emmers met horregaas als filter en enkele gistingsflessen van 15 liter. De simpele apparatuur werkte, maar bracht ons soms ook tot wanhoop. Te fijn schroten: uren lang filteren. Te dik beslag: de filteremmers waren te klein. Niet opstartende giststarters. Enzovoort enzovoort. Bovendien bleek brouwen in de keuken niet ideaal. Net nadat Adrie was verhuisd, kwam in zijn oude woning het plafond van de keuken naar beneden. Het oude stucwerk met een rieten ondergrond had zoveel vocht opgezogen dat de zwaartekracht er teveel grip op had gekregen. De huisbaas heeft gelukkig nooit begrepen wat de oorzaak is geweest en het was bovendien hoognodig dat de keuken gerenoveerd werd.

 

Hergebruik van een moutzak

 

Gebrekkige grondstoffen

In Arnhem was het niet eenvoudig om aan goede ingrediënten te komen. Bij een slijterij kon je mout en hop bestellen, maar of en wanneer dat arriveerde was altijd ongewis. Bovendien kon je slechts kiezen uit twee soorten gist: bovengist en ondergist. Korrelgist in een wit, naamloos zakje. Onze bieren hadden altijd een typisch zelfbrouwsmaakje en waren steevast te zoet. Hoe lang we ook maischten, het maakte niet veel uit. Naar later we later leerden, zijn dit typische eigenschappen van de gebruikte gist.

 

Triomf en mislukking

Ons eerste bier was een witbier dat meer naar een Belgische Pale Ale smaakte. Niet ontmoedigd brouwden we door. En onze inspanningen werden beloond. In 1996 wonnen we met een wél geslaagd witbier een derde prijs op de Open Nederlandse Brouwkampioenschappen (commentaar van Leo Brand: "Mooi bier"). Maar soms ook schoten we door in onze vernieuwingsdrang en maakten we kruidendrankjes in plaats van bier. Eén keer maakten we spontaan een alcoholvrij bier doordat een lekke afsluitkap ervoor zorgde dat een schimmelinfectie op het bier kon groeien. Deze schimmel verwijderde alle alcohol uit het bier.

 

Het begon weer te kriebelen

Een aantal jaren heeft het bierbrouwen stil gelegen. Maar met in het achterhoofd het oprichten van een wat grootschaliger brouwerij, had David eens bij een metaalhandel een grote dubbelwandige roestvrijstalen vat van 160 liter gehaald. Bij de NS gaan nog steeds verhalen rond over die jongeman die een enorme ketel door de trein sleepte. Dat ding stond al een paar jaar in de kelder stof te verzamelen, totdat Raphaël het welletjes vond. Hij wist aan een grote roestvrijstalen container te komen die misschien wel geschikt zou kunnen zijn als filterkuip. Deze bleek echter veel te groot, maar een behulpzame lasser kon de container in drieën zagen en de uiteinden weer aan elkaar lassen. Met een geperforeerde plaat net boven de bodem en een kraan erin was een uitstekende filterkuip geboren. Na een forse bestelling bij Brouwland konden we eindelijk aan de slag.

 

 

Hobbybrouwen

Ondertussen was Adrie actief geworden op het forum van Hobbybrouwen. Hier leerde hij van het bestaan van vloeibare reincultures van gist. Deze gisten zijn naar verluid veelal afkomstig van professionele brouwerijen. Het enthousiasme van de amateurbrouwers van het forum werkte aanstekelijk en inspirerende recepten en goede tips werden uitgewisseld.

 

Vier Broeders aan de slag

Op 24 maart 2002 was het zover: ons eerste brouwsel in onze nieuwe installatie. De Vier Broeders gingen eindelijk gevieren aan de slag. De eerste brouwsessie stond vooral in het teken van het uitproberen van de installatie. Het opbouwen en gereed maken duurde zo lang, dat pas om twee uur ’s middags het beslag kon worden gemaakt. De grootste tegenslag kwam van de brander; deze functioneerde niet goed, waardoor het beslag veel te langzaam opwarmde. Dit was te wijten aan de gebrekkige trek van hete lucht door de dubbele wand. De geboorde gaten bleken te klein. Na het bijboren van gaten en het isoleren van de buitenwand van de ketel ging alles een stuk beter. Toch zijn we nog tot 11 uur ’s avonds bezig geweest voordat het bier in het gistingsvat zat en de installatie weer schoon en opgeruimd in de kelder stond. Het eerste bier moest een dubbel worden, maar dankzij een groter rendement dan verwacht is het een quadrupel geworden. En een lekkere quadrupel, vonden we zelf.

 

Al doende leert men

Na enkele brouwsels hebben we het brouwproces aardig gestroomlijnd en kennen we de eigenschappen van de installatie. Als we nu een dubbel willen brouwen, wordt het ook een dubbel. Door het stroomlijnen gaat het brouwen een stuk vlotter: tegenwoordig zijn we voor etenstijd klaar met brouwen, schoonmaken en opruimen. Onze bieren zijn bovendien van veel betere kwaliteit dan onze vroegere brouwsels op het fornuis. Dit heeft te maken met de betere kwaliteit van de grondstoffen en van de veel betere kwaliteit van de gebruikte gisten. De mout en hop haalden we, toen we nog in Arnhem brouwden, vers bij de Maaslandbrouwerij in Oss, tegenwoordig kunnen we mout betrekken bij de Gambrinus Stadsbrouwerij in Zutphen. De gist bestellen we bij Brouwland; we gebruiken tegenwoordig de reincultures van WYeast, maar we experimenteren ook met nieuwe, betere korrelgisten, zoals de Danstar Nottingham en de SafAle S-04. Dit zijn uitstekende, ver doorgistende gisten die geen bijsmaakjes produceren of teveel fruitigheid aan je bier geven. Daarnaast hebben we geleerd dat je vooral genoeg gist moet toevoegen. Grote giststarters of gistkoeken van vorige (20 liter) brouwsels zijn noodzakelijk voor een goede vergisting. Ook tempertuurcontrole tijdens de vergisting is van essentieel belang voor een kwalitatief hoogstaand bier. Een andere belangrijke les was zo min mogelijk zuurstof toe te laten tot het hete wort om oxidatie te voorkomen. Vooral een verbeterd gistmanagement, temperatuurcontrole bij de vergisting in combinatie met de betere gistrassen hebben ertoe bijgedragen dat de bieren kwalitatief niet te onderscheiden zijn van professionele brouwsels.

 

Nieuwe wegen

Speurtochten op internet zette ons op het spoor van Promash. Promash is een computerprogramma waarmee je recepten kunt ontwikkelen. Voor de (amateur)brouwer is het een prachtig instrument, dat alles kan wat een brouwershart begeert, behalve brouwen zelf. Het is zeer gemakkelijk om recepten te ontwikkelen en van te voren een idee te krijgen van wat voor bier het ongeveer gaat opleveren. Doordat in dit programma een recept en een brouwsessie goed worden gedocumenteerd is het eenvoudig om eerder gemaakte bieren te reproduceren. Tegenwoordig zijn er alternatieven. Adrie heeft zelf een spreadsheet ontwikkeld met de naam BrouwHulp dat aan al onze eisen voldoet. Je kunt BrouwHulp downloaden op de website van zijn brouwerij.

 

Het ene hoogtepunt na het andere

Het brouwen van bier blijft een boeiende hobby. En contacten met andere amateurbrouwers, zoals tijdens de proeverij na de gezamenlijke Rochefort 8 kloon-actie en Orval-kloon-actie van het forum van hobbybrouwen, geven een extra dimensie aan het geheel. Ook het ontmoeten van andere hobbybrouwers bij evenementen als het Open Nederlands Kampioenschap voor Amateurbrouwers is altijd erg leuk.


Regelmatig proeven we ook bieren van andere amateur- en professionele brouwers om ideeën te ontwikkelen voor nieuwe bieren. In de boekenkast verschijnen regelmatig nieuwe bierboeken.


Het hoogtepunt in 2004 was de eerste prijs in klasse A voor onze Zaneken pilsener op het Open Nederlandse Kampioenschap voor Amateurbrouwers. En in 2005 vielen we op hetzelfde kampioenschap weer in de prijzen met een derde prijs in klasse A voor onze Weizen.


Het ONK van 2006 was helemaal een absoluut hoogtepunt met de derde prijs in klasse A voor onze Weizen en de eerste prijs in de vrije klasse met de Salmo Gold. Dit bier is tevens uitgeroepen tot beste bier van alle deelnemende bieren en daarmee werden wij Nederlands Kampioen! Ook in 2007 wonnen we weer een prijs, deze keer de derde prijs in klasse C voor onze blond. In 2008 hebben we niet meegedaan met het ONK en in 2009 met maar 1 bier dat niet in de prijzen viel.

 

Een nieuw thuis

In 2007 is Adrie verhuisd van Arnhem naar Zutphen en heeft daar de helft van de garage verbouwd tot brouwerij. Aangezien David wel van de spullen af wilde, is de brouwerij in januari 2009 verhuisd naar de nieuwe stek in Zutphen. Na de verhuizing hebben we ook de installatie wat aangepast aan de nieuwe omstandigheden en het plastic gistvat verruild voor een rvs gistingstank dat echter nog wat aanpassingen behoefde. In 2008 en 2009 is er nauwelijks gebrouwen, maar begin 2010 is ons gistingsvat aangepast en sindsdien kunnen we weer flink aan de slag!

 

Omdat de brouwerij toch wel heel veel plaats innam in Adrie''s brouwerij, is de installatie eind 2011 verkocht. Met de opbrengst is een nieuw kunststof cylindroconisch gistingsvat gekocht en een passende koelkast met temperatuurcontroller. Sindsdien brouwen we 40 tot 50 liter bier in Adrie''s HERMS en vergisten deze in de nieuwe CCT.

 

Adrie heeft in maart 2008 een brouwclub opgericht in Zutphen met de naam Brouwersgilde "De Roode Toren" te Zutphen, waar hij ook voorzitter van is. Een jaar na oprichting had de club al 16 leden en groeit nog steeds. Elke derde donderdag van de maand (behalve in juli en augustus) komt de club om 20:00 uur bij elkaar in de kelder van de Gambrinus Stadsbrouwerij om van elkaar te leren en elkaars bieren te proeven.